Trái phiếu so với cổ phiếu là câu hỏi hầu hết nhà đầu tư mới đều đặt ra khi bắt đầu tìm hiểu thị trường tài chính, vì đây là hai kênh đầu tư phổ biến nhất nhưng có bản chất, mức độ rủi ro và cách sinh lời hoàn toàn khác nhau.
Bài viết phân tích sự khác biệt cốt lõi giữa cổ phiếu và trái phiếu, giúp nhà đầu tư mới hiểu rõ trước khi lựa chọn kênh đầu tư phù hợp với mục tiêu tài chính của mình.
Cổ phiếu và trái phiếu khác gì nhau?
Cổ phiếu là chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần vốn của doanh nghiệp phát hành, trong khi trái phiếu là chứng khoán ghi nhận quan hệ vay nợ, theo đó tổ chức phát hành (doanh nghiệp hoặc Chính phủ) cam kết trả lãi định kỳ và hoàn trả gốc vào ngày đáo hạn cho người mua trái phiếu.
Khi mua cổ phiếu của một doanh nghiệp, nhà đầu tư trở thành đồng sở hữu và hưởng lợi ích tương ứng với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đó. Khi mua một trái phiếu kỳ hạn 3 năm với lãi suất 8%/năm, nhà đầu tư đóng vai trò chủ nợ, nhận lãi định kỳ theo mức đã cam kết và được hoàn trả gốc khi trái phiếu đáo hạn, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp kinh doanh lãi hay lỗ (trừ trường hợp đơn vị phát hành mất khả năng thanh toán).
Sự khác biệt về bản chất này kéo theo khác biệt về quyền lợi đi kèm: cổ đông có quyền biểu quyết và tham gia các quyết định quan trọng của doanh nghiệp, trong khi người nắm giữ trái phiếu thông thường không có quyền biểu quyết, chỉ có quyền yêu cầu thanh toán lãi và gốc đúng hạn theo các điều khoản đã cam kết khi phát hành.
Ngoài ra, mức độ rủi ro và cách sinh lời của cổ phiếu, trái phiếu cũng có sự khác biệt rõ rệt. Cụ thể:
| Tiêu chí | Cổ phiếu | Trái phiếu |
|---|---|---|
| Lợi tức | Cổ tức và chênh lệch giá, không cố định | Lãi suất cố định hoặc thả nổi theo kỳ hạn |
| Mức độ rủi ro | Cao hơn, phụ thuộc kết quả kinh doanh | Thấp hơn tương đối, phụ thuộc khả năng trả nợ |
| Thứ tự ưu tiên khi phá sản | Nhận phần còn lại sau cùng | Được ưu tiên thanh toán trước cổ đông |
Nên đầu tư vào kênh nào?
Với nhà đầu tư ưu tiên khả năng sinh lời cao trong dài hạn và có thể chấp nhận biến động giá trị tài sản trong ngắn hạn, cổ phiếu có thể là kênh đầu tư phù hợp. Ngược lại, với nhà đầu tư ưu tiên dòng thu nhập ổn định và mức độ rủi ro thấp hơn, trái phiếu có thể là kênh đáng cân nhắc, đặc biệt với trái phiếu Chính phủ hoặc trái phiếu doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm cao.
Tìm hiểu chi tiết trái phiếu là gì để có thể đưa ra quyết định đầu tư phù hợp với khẩu vị rủi ro và năng lực tài chính.
Cần lưu ý rằng, kênh đầu tư nào cũng có rủi ro. Do đó, nhiều nhà đầu tư thường kết hợp cả hai kênh trong danh mục theo tỷ trọng phù hợp với độ tuổi, mục tiêu tài chính và khả năng chấp nhận rủi ro. Ví dụ, nhà đầu tư trẻ, còn nhiều thời gian tích lũy thường phân bổ tỷ trọng cổ phiếu cao hơn để tận dụng khả năng tăng trưởng dài hạn, trong khi nhà đầu tư gần độ tuổi nghỉ hưu có thể tăng dần tỷ trọng trái phiếu để đảm bảo hiệu suất sinh lời ổn định.
Tìm hiểu cụ thể cổ phiếu là gì để nhận biết rủi ro khi tham gia đầu tư trong kênh này.
Cổ phiếu và trái phiếu phục vụ hai mục tiêu tài chính khác nhau: một bên hướng đến tăng trưởng vốn dài hạn, một bên hướng đến thu nhập ổn định. Hiểu rõ bản chất, rủi ro và lợi tức của từng kênh là bước đầu tiên trước khi nhà đầu tư quyết định phân bổ danh mục theo mục tiêu cá nhân, thay vì lựa chọn theo cảm tính hoặc chỉ dựa trên xu hướng đám đông tại một thời điểm.
