Cảnh giác trước một chiêu lừa mới đang bùng phát trên mạng xã hội: kẻ gian lợi dụng công nghệ AI để “tạo” ra những bức ảnh có vẻ như đã tìm thấy thú cưng, xe máy hoặc đồ thất lạc của nạn nhân, sau đó ép chuyển tiền trước với đủ lý do. Đặc biệt là hiện nay Gemini Banana và ChatGPT đã tạo ra ảnh rất thật từ những ảnh có sẵn.

Câu chuyện thường bắt đầu rất đơn giản. Chủ nhân vì sốt ruột đã đăng ảnh thú cưng hoặc tài sản bị mất lên Facebook, Zalo kèm mô tả chi tiết, mong cộng đồng giúp đỡ. Chỉ ít lâu sau, một tài khoản lạ nhắn tin khẳng định “đã thấy” hoặc “đang giữ hộ”, gửi kèm ảnh hoặc đoạn video ngắn cho thấy chú chó, chú mèo hay chiếc xe xuất hiện trong một bối cảnh khác. Nhìn qua, bằng chứng khá thuyết phục: ánh sáng hợp lý, góc chụp khéo, thậm chí có cả biển số hay đặc điểm nhận dạng. Nhưng tất cả có thể là sản phẩm của AI, được tạo ra từ chính những tấm ảnh nạn nhân công khai.

Kịch bản của đối tượng tạo ảnh AI lừa người bị mất đồ chuộc tiền

Kịch bản tiếp theo luôn giống nhau ở một điểm mấu chốt: đối tượng yêu cầu chuyển khoản ngay. Lý do có thể là “tiền cọc để giữ”, “tiền xăng”, “chi phí chăm sóc” hoặc “phí phẫu thuật khẩn” nếu thú cưng bị thương. Chúng khăng khăng hẹn giao sau khi nhận tiền, thúc giục phải làm ngay để “kịp mang về” hoặc “tránh bị người khác lấy mất”. Khi nạn nhân mềm lòng chuyển khoản, cuộc trò chuyện thường kết thúc bằng việc bị chặn liên lạc. Ở biến thể nhắm vào người mất xe máy, kẻ lừa cũng dùng ảnh “xe đang ở bãi” hoặc “đang bị giữ tạm”, yêu cầu đặt cọc để không bị chuyển đi nơi khác. Tất cả đều hướng tới một mục tiêu duy nhất: chiếm đoạt tiền bằng áp lực thời gian và cảm xúc.

Dấu hiệu nhận biết kẻ lừa đảo tạo ảnh bằng AI để lừa tiền chuộc đồ

Dấu hiệu nhận biết của trò lừa này không quá khó nếu bình tĩnh quan sát. Đối tượng luôn tránh gặp trực tiếp trước khi có tiền, né video call có chia sẻ vị trí hoặc chỉ chấp nhận gọi lướt qua vài giây. Ảnh và video gửi tới đôi khi bộc lộ những chi tiết bất thường: bóng đổ không khớp, chữ trên biển quảng cáo méo mó, sợi lông, mắt hoặc móng của thú cưng bị lặp, nền cảnh có những mảng “bệt” thiếu tự nhiên. Tài khoản liên hệ thường mới lập, ảnh đại diện mượn tạm từ nơi khác, còn tên người nhận tiền lại không trùng khớp với người đang nhắn. Khi bị yêu cầu chứng minh rõ ràng bằng cách quay 360 độ, đọc một mã bất kỳ do nạn nhân đưa ra và ghim vị trí, chúng hoặc lảng tránh, hoặc tìm lý do trì hoãn.

Làm sao để tự bảo vệ mình

Ghi nhớ các 3 nội dung sau:

• Chỉ tin khi gặp trực tiếp hoặc video call được với người báo tin.
• Không chuyển tiền trước trong bất kỳ trường hợp nào.
• Giữ lại toàn bộ tin nhắn, số tài khoản, hình ảnh… để trình báo công an nếu bị lừa.

Để tự bảo vệ mình, người dùng nên tuân thủ một nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả: không chuyển tiền trước dưới bất kỳ lý do nào. Việc xác minh cần diễn ra theo thời gian thực. Hãy yêu cầu đối tượng gọi video ngay, quay toàn cảnh xung quanh con vật hoặc tài sản, đọc một dãy ký tự do bạn cung cấp để chứng minh không dùng ảnh cũ, đồng thời gửi vị trí hiện tại. Nếu người liên hệ từ chối hoặc liên tục trì hoãn, hãy dừng cuộc trao đổi. Cuộc hẹn, nếu có, chỉ nên diễn ra ở địa điểm an toàn như trụ sở công an, bãi xe có bảo vệ hoặc quán cà phê đông người, và nên nhờ người thân hoặc lực lượng chức năng hỗ trợ khi cần.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy, cách đăng bài tìm đồ cũng ảnh hưởng lớn tới rủi ro bị lợi dụng. Bạn nên hạn chế công khai thông tin nhạy cảm, cân nhắc gắn watermark chứa số liên hệ lên ảnh để tránh bị tái sử dụng. Với xe máy, đừng vội đưa đầy đủ số khung số máy lên mạng nếu không thật cần thiết. Trong khi chờ tin tức, việc chủ động gõ cửa các đầu mối chính thống như bảo vệ khu dân cư, cửa hàng thú y, trung tâm cứu hộ địa phương hoặc tổ dân phố thường mang lại hiệu quả thiết thực hơn là trông chờ vào những lời nhắn mơ hồ trên mạng.

Trong trường hợp lỡ chuyển tiền, hãy lập tức liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ truy vết giao dịch, đồng thời thu thập và lưu giữ toàn bộ chứng cứ gồm biên lai, ảnh chụp màn hình, liên kết bài đăng và thông tin tài khoản nhận tiền. Việc trình báo sớm với cơ quan công an giúp tăng cơ hội phong tỏa và xử lý. Đừng để cảm xúc dẫn dắt mọi quyết định; kẻ xấu hiểu rất rõ tâm lý nôn nóng và hoang mang của người đang tìm lại tài sản thân yêu, và chúng khai thác triệt để điểm yếu đó.

Chiêu lừa dùng AI để dựng “bằng chứng” không phải câu chuyện tương lai xa vời mà là hiện thực đang diễn ra mỗi ngày. Công nghệ đã giúp ích cho đời sống nhưng cũng mở đường cho nhiều thủ đoạn tinh vi hơn, nhất là những chiêu đánh thẳng vào lòng tin và sự thương yêu thú cưng. Giữ bình tĩnh, kiểm chứng kỹ càng và kiên quyết nói không với mọi yêu cầu chuyển tiền trước chính là tấm khiên hiệu quả nhất. Hãy chia sẻ thông tin này cho bạn bè và người thân để không ai phải trả giá vì một phút yếu lòng.

Tuyên bố từ chối trách nhiệm:

Công cụ này được phát triển cho mục đích giáo dục. Nó trình bày cách thức hoạt động của lừa đảo. Nếu bạn muốn truy cập trái phép vào phương tiện truyền thông xã hội của người nào đó, bạn phải chịu rủi ro của riêng mình. Bạn có trách nhiệm của riêng mình và bạn phải chịu mọi thiệt hại hoặc vi phạm pháp luật bởi công cụ này. Tác giả không chịu trách nhiệm khi bạn sử dụng sai PyPhisher vào mục đích xấu.

Cách cài đặt PyPhisher

Cài đặt các dependencies chính (git và python):

• Trên Debian
  • sudo apt install git python -y
• Trên Arch
  • sudo pacman -S git python --noconfirm
• Trên Fedora
  • sudo yum install git python -y
• Trên Termux
  • pkg install git python -y

Tải kho lưu trữ PyPhiser về:

• git clone https://github.com/KasRoudra/PyPhisher

Truy cập vào thư mục vừa tải về:

• cd PyPhisher

Chạy PyPhiser:

• python3 pyphisher.py

Hoặc bạn cũng có thể trực tiếp bằng lệnh:

wget https://raw.githubusercontent.com/KasRoudra/PyPhisher/main/pyphisher.py && python3 pyphisher.py

Các tuỳ chọn:

Cách sử dụng: pyphisher.py [-h] [-p PORT] [-o OPTION]
                    [--update | --no-update]

Tuỳ chọn:
  -h, --help            hiển thị thông báo trợ giúp và thoát
  -p PORT, --port PORT  Cổng máy chủ của PyPhisher [ Mặc định : 8080 ]
  -o OPTION, --option OPTION
                        Chỉ mục mẫu của PyPhisher [ Mặc định : null ]
  --update, --no-update
                        Kiểm tra cập nhật (Mặc định : True)

Các tính năng của PyPhiser

• Đa nền tảng (Hỗ trợ hầu hết các bản phân phối của linux)
• 65 mẫu trang web
• Đường hầm kép (Ngrok và Cloudflared)
• Dễ sử dụng
• Trình chẩn đoán lỗi có thể xảy ra
• Tạo mặt nạ url
• Tùy chỉnh của url
• Tệp di động (Có thể chạy từ bất kỳ thư mục nào)
• Nhận Địa chỉ IP và nhiều chi tiết khác cùng với thông tin đăng nhập

Yêu cầu

• Python(3)
• PHP
• Curl
• Unzip
• Wget
• Dung lượng 100MB

Nếu không có các gói trên, thì tất cả các gói bắt buộc sẽ được cài đặt trong lần chạy đầu tiên.

Cách sử dụng PyPhiser

Mình test trên WSL2 Ubuntu. Ngoài ra, bạn cũng có thể test trên máy linux thật hoặc sử dụng Termux trên điện thoại nhé.

Bước 1: Cài đặt và chạy PyPhiser như mình đã hướng dẫn ở trên.

Bước 2: Chọn trang web mẫu mà bạn muốn phishing. Mình sẽ chọn số 1 nhé.

Bước 3: Sau khi chọn xong thì công cụ sẽ cung cấp cho bạn 4 url giả mạo trang web. Bạn chỉ cần đưa 1 trong 4 url này cho victim nhấp vô là được.

Bước 4: Còn nếu bạn muốn tuỳ chỉnh url thì nhấn y. Yêu cầu đầu tiên là nhập domain bạn muốn, mình nhập facebook.com. Yêu cầu thứ 2 là nhập từ khoá bạn muốn xuất hiện trong url, mình nhập login. Và công cụ sẽ cung cấp url như dưới.

Trang web mà victim truy cập sẽ có giao diện y như facebook thật. Nhưng nếu bạn để ý kỹ thì url sẽ không giống như facebook thật.

Khi mình đăng nhập vô trang facebook giả mạo thì nó sẽ chuyển mình sang trang đặt lại mật khẩu của facebook thật.

Và đây là thành quả. Công cụ này không chỉ ghi lại tài khoản, mật khẩu mà victim nhập mà nó còn cung cấp luôn cả IP và một số thông tin khác của victim nữa. Nhưng bạn lưu ý là vị trí toạ độ sẽ không chính xác nhé.

Câu hỏi thường gặp

PyPhisher là gì và nó hoạt động như thế nào?

PyPhisher là một công cụ mã nguồn mở được viết bằng Python, cho phép tạo các trang web giả mạo (phishing) để thu thập thông tin đăng nhập từ người dùng. Nó hoạt động bằng cách tạo các bản sao gần giống với các trang web phổ biến như Facebook, Gmail, v.v., lừa người dùng nhập thông tin cá nhân của họ.

Tôi có thể sử dụng PyPhisher để làm gì?

PyPhisher được thiết kế cho mục đích giáo dục và nghiên cứu bảo mật. Nó giúp minh họa cách thức hoạt động của các cuộc tấn công phishing. Việc sử dụng PyPhisher cho bất kỳ mục đích bất hợp pháp nào là trái pháp luật và bị nghiêm cấm.

Những yêu cầu hệ thống cần thiết để chạy PyPhisher là gì?

PyPhisher yêu cầu Python 3, PHP, Curl, Unzip, Wget và khoảng 100MB dung lượng trống. Hầu hết các gói cần thiết sẽ được tự động cài đặt khi chạy lần đầu tiên.

Cách nhận biết cuộc gọi video lừa đảo

Thời gian cuộc gọi ngắn

Một trong những cách nhận biết cuộc gọi video lừa đảo là thời gian cuộc gọi rất ngắn, chỉ từ vài giây đến không quá một phút. Đây là cách thức của các kẻ lừa đảo để tránh bị phát hiện ra và để lại ít dấu vết nhất. Bạn có thể nhận được một cuộc gọi từ một số điện thoại không quen thuộc, hoặc từ một ứng dụng như Skype, Zoom, Facebook Messenger,…

Người gọi có thể giả danh là một người bạn, một người thân, một nhân viên của một tổ chức hoặc công ty nào đó, hoặc một người lạ muốn kết bạn với bạn. Họ có thể nói chuyện với bạn với một giọng nói thân thiện, hòa nhã, hoặc khẩn thiết, để tạo ra sự tin tưởng và tò mò.

Sau đó, họ có thể yêu cầu bạn cung cấp một số thông tin cá nhân, hoặc chuyển tiền cho họ, hoặc tải một ứng dụng hoặc liên kết nào đó, hoặc làm một hành động nào đó. Nếu bạn từ chối hoặc hỏi lại, họ có thể ngắt máy ngay lập tức.

Chất lượng cuộc gọi thấp

Một đặc điểm khác của cuộc gọi video lừa đảo là chất lượng cuộc gọi rất thấp. Đây là do các kẻ lừa đảo sử dụng các công cụ giả tạo hoặc sao chép hình ảnh và âm thanh của người gọi, hoặc sử dụng các thiết bị không chuyên nghiệp hoặc có chất lượng kém. Bạn có thể nhận thấy rằng hình ảnh của người gọi trên màn hình của bạn rất mờ, vỡ nét, hoặc không rõ ràng.

m thanh của người gọi cũng có thể kém chất lượng, có tiếng ồn, rè, hoặc bị giật. Đôi khi, bạn cũng có thể nhận thấy rằng hình ảnh và âm thanh của người gọi không đồng bộ với nhau, hoặc có sự trễ hình hoặc trễ tiếng.

Âm thanh và hình ảnh không đồng nhất

Một dạng của cuộc gọi video lừa đảo là cuộc gọi video deepfake. Đây là khi các kẻ lừa đảo sử dụng công cụ AI để tạo ra hình ảnh giả tạo của người gọi, dựa trên các video hay ảnh đã được thu thập từ mạng xã hội hoặc các nguồn khác. Các kẻ lừa đảo có thể giả danh là một người nổi tiếng, một người quyền lực, người yêu, người thân, hoặc một người bạn của bạn.

Họ có thể nói chuyện với bạn với một giọng nói giống hệt người họ giả danh, hoặc sử dụng một giọng nói khác để che giấu danh tính. Họ có thể yêu cầu bạn làm những điều tương tự như trong các trường hợp trước, như cung cấp thông tin cá nhân, chuyển tiền, tải ứng dụng, hoặc làm theo yêu cầu của họ.

Khuôn mặt bị đơ khi video call

Một đặc điểm khác của cuộc gọi video lừa đảo là khuôn mặt của người gọi có thể trông cực kỳ giả tạo và bị đơ khi nói chuyện. Đây là do các kẻ lừa đảo sử dụng công cụ AI để tạo ra hình ảnh giả mạo người gọi, nhưng không thể tái hiện được các biểu cảm, cử chỉ, hoặc sự di chuyển tự nhiên của khuôn mặt.

Cách nhận biết cuộc gọi video lừa đảo là bạn có thể nhận thấy khuôn mặt của người gọi không có sự thay đổi theo tình huống, không có sự phối hợp giữa miệng và mắt, hoặc không có sự liên kết giữa khuôn mặt và cổ. Đôi khi, bạn cũng có thể nhận thấy rằng khuôn mặt của người gọi bị biến dạng hoặc bị lỗi khi di chuyển.

Ngắt máy sớm do chất lượng mạng thấp

Một chiêu trò khác của các cuộc gọi video lừa đảo là sử dụng thông báo tín hiệu yếu hoặc khó tiếp tục cuộc gọi để đánh lừa người dùng để họ tưởng rằng đó là một cuộc gọi thực sự. Các kẻ lừa đảo có thể dùng các công cụ để giảm chất lượng tín hiệu của cuộc gọi, hoặc ngắt máy sớm khi người dùng bắt đầu nghi ngờ.

Họ có thể nói rằng họ đang ở một nơi có mạng yếu, hoặc có việc gấp phải làm, hoặc có vấn đề với thiết bị của họ. Họ có thể yêu cầu người dùng gọi lại sau, hoặc gửi tin nhắn, hoặc chuyển sang một kênh liên lạc khác. Từ đó lợi dụng sự tò mò, lo lắng, hoặc thương cảm của người dùng để thuyết phục bạn làm theo ý muốn của họ.

Hậu quả nếu bạn “sập bẫy”

• Nếu bạn trả lời, bạn có thể bị tính phí cao cho cuộc gọi, hoặc bị theo dõi và đánh cắp thông tin cá nhân.
• Nếu bạn gọi lại, bạn có thể bị kết nối với một số điện thoại cao cấp hoặc quốc tế, hoặc bị chuyển hướng sang một trang web lừa đảo.
• Nếu bạn cung cấp thông tin cá nhân, bạn có thể bị lấy cắp tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, hoặc các dịch vụ trực tuyến.
• Nếu bạn chuyển tiền cho họ, bạn có thể bị mất tiền và không có cách nào lấy lại.
• Nếu bạn tải ứng dụng hoặc liên kết của họ, bạn có thể bị cài đặt mã độc hoặc virus vào thiết bị
• Nếu bạn làm theo yêu cầu của họ, bạn có thể bị lợi dụng để làm công cụ cho các hành vi phạm pháp.

Cần làm gì khi nhận được cuộc gọi video lừa đảo?

Bạn hãy kiểm tra tính xác thực của cuộc gọi là yêu cầu người gọi làm một hành động nào đó mà bạn biết rằng họ có thể làm được, ví dụ như nháy mắt, cười, hoặc nói một câu nào đó.

Nếu người gọi không thể làm được, hoặc có sự chậm trễ hoặc sai lệch giữa hình ảnh và âm thanh, bạn có thể chắc chắn rằng đó là một cuộc gọi video deepfake. Bạn cũng nên so sánh hình ảnh và giọng nói của người gọi với những gì bạn đã biết về họ trước đó, để phát hiện ra sự khác biệt nếu có.

Nếu bạn không chắc chắn về tính xác thực của người gọi, bạn nên không trả lời bất cứ điều gì, kết thúc cuộc gọi ngay lập tức, và liên hệ với tổ chức hoặc công ty liên quan để xác nhận thông tin. Bạn cũng nên báo cáo với cơ quan chức năng nếu bạn nhận thấy có dấu hiệu lừa đảo.

Những lưu ý quan trọng

• Không tiết lộ thông tin cá nhân, như tên, địa chỉ, số điện thoại, email, tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, mật khẩu, mã OTP,…
• Không chuyển tiền cho người lạ, hoặc cho người bạn không chắc chắn là ai.
• Không tải các ứng dụng hoặc liên kết không rõ nguồn gốc, hoặc có dấu hiệu đáng ngờ.
• Không trả lời hoặc gọi lại các số điện thoại không quen thuộc, hoặc có dạng cao cấp hoặc quốc tế.
• Không làm theo yêu cầu của người gọi mà không kiểm tra lại thông tin.
• Báo cáo với nhà mạng hoặc cơ quan chức năng nếu bạn nhận thấy có dấu hiệu lừa đảo.

Lời Kết

Trong bài viết này, AnonyViet đã cung cấp cho bạn những cách nhận biết cuộc gọi video lừa đảo cũng như mẹo phòng tránh hiệu quả. Hãy chia sẻ bài viết này với bạn bè và người thân của bạn để họ cũng biết cách phòng tránh nữa nhé!

Câu hỏi thường gặp

Tôi nên làm gì nếu nhận được cuộc gọi video ngắn và chất lượng kém?

Đừng trả lời. Đây có thể là dấu hiệu của một cuộc gọi lừa đảo. Nếu bạn không quen biết người gọi, hãy bỏ qua cuộc gọi.

Làm thế nào để phân biệt cuộc gọi video lừa đảo với cuộc gọi video thông thường?

Hãy chú ý đến chất lượng hình ảnh và âm thanh. Hình ảnh mờ, vỡ nét, âm thanh rè, không đồng bộ giữa hình và tiếng, khuôn mặt người gọi bị đơ đều là dấu hiệu đáng ngờ.

Nếu tôi vô tình cung cấp thông tin cá nhân trong cuộc gọi video lừa đảo, tôi nên làm gì?

Hãy liên hệ ngay với ngân hàng, các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến của bạn và cơ quan chức năng để báo cáo vụ việc và ngăn chặn thiệt hại.

Lừa đảo trực tuyến là gì?

Lừa đảo trực tuyến là hoạt động gian lận, dùng các chiêu trò để lừa đảo người dùng trên internet. Từ việc mạo danh các tổ chức đáng tin cậy, qua việc giả mạo website hay gửi email lừa đảo, những kẻ xấu có thể chiếm đoạt thông tin cá nhân hay tiền bạc của chúng ta.

Các hình thức lừa đảo phổ biến trên mạng

Có rất nhiều hình thức lừa đảo trực tuyến, đặc biệt là:

• Lừa đảo qua email: Email lừa đảo thường có nội dung mời gọi chia sẻ thông tin tài khoản hoặc yêu cầu chuyển tiền.
• Lừa đảo qua website giả mạo: Kẻ gian tạo ra các website giả mạo giống hệt với các website thương mại điện tử đã được biết đến để lấy thông tin người dùng.
• Lừa đảo qua cuộc gọi điện thoại: Kẻ xấu có thể gọi điện thoại giả danh các công ty, tổ chức để lấy thông tin cá nhân của bạn.

Trên không gian mạng Việt Nam, có 24 hình thức lừa đảo đang diễn ra được nêu trong Cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến. Dưới đây là một số ví dụ:

1. Lừa đảo bán “gói du lịch giá rẻ”.
2. Dùng công nghệ Deepfake hoặc Deepvoice để gọi video lừa đảo.
3. Lừa đảo thông qua việc “khóa SIM” vì chưa chuẩn hóa thuê bao.
4. Giả mạo biên lai chuyển tiền thành công.
5. Giả danh giáo viên hoặc nhân viên y tế để thông báo người thân cần cấp cứu.
6. Lừa đảo tuyển người mẫu trẻ.
7. Sử dụng các chiêu trò giả danh các công ty tài chính hoặc ngân hàng.
8. Cài đặt ứng dụng hoặc link quảng cáo liên quan đến cờ bạc, cá độ, tín dụng đen, v.v.
9. Giả mạo các trang thông tin điện tử của cơ quan hoặc doanh nghiệp (ví dụ: BHXH, ngân hàng).
10. Lừa đảo thông qua tin nhắn SMS giả mạo từ các brandname.
11. Lừa đảo trong lĩnh vực đầu tư chứng khoán, tiền ảo, hoặc đa cấp.
12. Lừa đảo trong việc tuyển CTV trực tuyến.
13. Đánh cắp tài khoản mạng xã hội và gửi tin nhắn lừa đảo.
14. Giả danh các cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc tòa án để gọi điện lừa đảo.
15. Bán hàng giả hoặc hàng nhái trên các sàn thương mại điện tử.
16. Đánh cắp thông tin cá nhân từ Chứng minh nhân dân để vay nợ tín dụng.
17. Lừa đảo bằng cách chuyển nhầm tiền vào tài khoản ngân hàng.
18. Lừa đảo trong dịch vụ lấy lại tiền đã bị lừa trước đó.
19. Lừa đảo để chiếm đoạt mã OTP trong ứng dụng Telegram.
20. Lừa đảo bằng cách tung tin giả về cuộc gọi mất tiền giống như FlashAI.
21. Lừa đảo trong dịch vụ lấy lại tài khoản Facebook.
22. Lừa đảo tình cảm, dụ đầu tư tài chính, yêu cầu gửi bưu kiện, hoặc thông báo trúng thưởng.
23. Tạo các liên kết phishing để lừa đảo hoặc seeding quảng cáo không đáng tin trên Facebook.
24. Lừa đảo trong việc tư vấn số đánh đề.

Những hậu quả của việc bị lừa đảo trực tuyến

Bị lừa đảo trực tuyến có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như:

• Mất tiền: Lừa đảo trực tuyến có thể làm mất tiền của bạn do việc chuyển khoản sai người nhận hoặc mua hàng giả.
• Lộ thông tin cá nhân: Khi bị lừa đảo, thông tin cá nhân của bạn có thể rơi vào tay kẻ xấu và được sử dụng cho các mục đích xấu.
• Mất niềm tin và ảnh hưởng đến tâm lý: Bị lừa đảo trực tuyến có thể khiến bạn mất niềm tin vào internet và cảnh giác với các giao dịch trực tuyến khác.

Tải cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến

Gần đây, Bộ Thông tin và Truyền thông đã phát hành Cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến, một nguồn thông tin quan trọng về an toàn thông tin.

Trong cẩm nang này, các chuyên gia đã chỉ ra những dấu hiệu cụ thể để nhận biết và cách phòng tránh từng hình thức lừa đảo trực tuyến. Các kẻ gian lợi dụng không gian mạng để thực hiện các hình thức lừa đảo khác nhau, ngày càng tinh vi hơn và nhắm vào nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Những nhóm đối tượng này bao gồm người cao tuổi, trẻ em, sinh viên, công nhân và nhân viên văn phòng. Với mỗi nhóm đối tượng, những kẻ xấu sử dụng các chiêu trò riêng để lừa đảo, nhưng mục tiêu chung của họ vẫn là lấy lòng tin và chiếm đoạt tài sản của người dùng.

Ngoài ra, cẩm nang cũng cung cấp hướng dẫn về cách xử lý khi đã bị lừa đảo trực tuyến. Nó cũng cung cấp thông tin liên hệ với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp chuyên về an ninh mạng và an toàn thông tin để nhận sự hỗ trợ khi cần thiết.

Cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến gồm 41 trang được trình bày đẹp mặt và dễ hiểu. Mục lục của cẩm nang gồm:

1. Tình hình chung
2. Đối tượng mục tiêu
3. Dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh
4. Phải làm gì khi đã bị lừa đảo trực tuyến?

Bạn có thể tải cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến hoàn toàn miễn phí.

Download cẩm nang TẠI ĐÂY

Lời Kết

Cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến là một bước quan trọng để bạn tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Đây là nguồn thông tin đáng tin cậy, giúp bạn nhận biết và tránh xa những chiêu trò lừa đảo nguy hiểm. Hãy chia sẻ cẩm nang này với gia đình, bạn bè và đồng nghiệp của bạn để cùng nhau xây dựng một không gian mạng an toàn hơn nhé!

Câu hỏi thường gặp

Tôi có thể tải cẩm nang nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến ở đâu?

Bạn có thể tải cẩm nang hoàn toàn miễn phí tại đây: Link tải xuống

Cẩm nang này bao gồm những nội dung gì?

Cẩm nang bao gồm thông tin về tình hình lừa đảo trực tuyến, các đối tượng bị nhắm mục tiêu, dấu hiệu nhận biết các hình thức lừa đảo phổ biến và hướng dẫn cách xử lý khi bị lừa đảo.

Ai nên đọc cẩm nang này?

Cẩm nang này hữu ích cho mọi người, đặc biệt là những người thường xuyên sử dụng internet và các dịch vụ trực tuyến.

Mạo danh Cục viễn thông để lừa đảo khoá sim

Chỉ sau vài ngày kể từ khi có thông báo chính thức về việc khoá sim chính chủ, thì Cục viễn thông cũng đã ghi nhận không ít trường hợp người dùng nhận được những cuộc gọi tự nhận là bên Cục viễn thông có nội dung lừa đảo khoá sim điện thoại. Cụ thể là những đối tượng này tự nhận là mình bên nhà mạng, gọi điện để cảnh báo nạn nhân về việc khoá sim không chính chủ. Mục đích của những nhóm đối tượng là yêu cầu nạn nhân cung cấp thông tin căn cước công dân.

Nếu nạn nhân cung cấp thông tin căn cước công dân, chúng sẽ tiếp tục đe doạ nạn nhân và nói thuê bao của nạn nhân sẽ bị khoá trong vài ngày tới. Lợi dụng tâm lý hoang mang, lo sợ và không cập nhật kiến thức mới của người dân, nhóm đối tượng này sẽ tiếp tục yêu cầu nạn nhân thực hiện theo các bước mà chúng hướng dẫn. Những bước này có thể là chuyển tiền vào số tài khoản của bọn chúng hoặc chiếm đoạt quyền điều khiển của sim điện thoại. Lúc này, bọn chúng sẽ có thể nhận mã OTP từ số điện thoại của bạn, mã OTP này có thể là giao dịch ngân hàng hay bất kỳ dịch vụ tài chính nào khác nhằm chuộc lợi cho bản thân.

Đây hoàn toàn là những hành vi lừa đảo lợi dụng tâm lý lo sợ của người dân. Nhà mạng sẽ không trực tiếp thông báo khoá sim điện thoại thông qua cuộc gọi. Và trên hết là khi bị khoá sim, các bạn chỉ cần ra cửa hàng sim điện thoại gần nhất để đăng ký lại thông tin cá nhân mới là được.

Các bạn cũng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin sim điện thoại đang sử dụng bằng soạn tin nhắn với cú pháp sau: TTTB rồi gửi đến Tổng đài 1414 (miễn phí cước tin nhắn).

Thủ đoạn này không mới, nhưng càng theo thời gian thì nó sẽ càng biến hoá thành nhiều hình thức tinh vi khác nhau. Tuy nhiên, các bạn có thể dễ dàng nhận thấy điểm chung của các hình thức lừa đảo kiểu này là đều đánh vào tâm lý hoang mang lo sợ của người dân. Bởi thường thì người dân sẽ cập nhật kiến thức chậm hơn nên dễ dàng trở thành mục tiêu cho các nhóm tội phạm này. Vậy nên để không bỏ lỡ thông tin công nghệ mới nhất nào thì các bạn hãy follow fanpage Anonyviet tại đây nhé.

Tính năng chuyển tiền tương lai là gì?

Tính năng chuyển tiền tương lai cho phép khách hàng lập lệnh giao dịch chuyển tiền cho người hưởng có tài khoản tại ngân hàng khác tại Việt Nam với hiệu lực là 01 ngày xác định trong tương lai.

Ngoài ra, Vietcombank còn có tính năng chuyển tiền định kỳ: cho phép khách hàng lập lệnh giao dịch cho người hưởng có tài khoản tại ngân hàng khác tại Việt Nam với ngày hiệu lực theo 01 chu kỳ nhất định (ngày/tháng/năm).

Ngoài ra, trường hợp vì bất kì lý do nào đó mà khách hàng có nhu cầu hủy lệnh giao dịch chuyển tiền tương lai hay định kì, Vietcombank cũng sẽ sẵn sàng hỗ trợ các bạn thực hiện hủy lệnh ngay trên kênh VCB-iB@nking, chỉ cần thời gian hủy lệnh trước 7h30 sáng của ngày lệnh có hiệu lực. Còn đối với các khách hàng chủ động hủy kênh giao dịch VCB-iB@nking thì hệ thống sẽ tự nhận diện và hủy luôn các lệnh chuyển tiền tương lai hay định kì của khách hàng đó, đảm bảo tránh phát sinh các vướng mắc hay rủi ro.

Tính năng này vừa có lợi cũng vừa có hại. Lợi là các bạn sẽ có thể chủ động chuyển tiền cho người khác, tránh trường hợp các bạn quên hay bận việc gì đó. Còn hại là các đối tượng xấu có thể tận dụng tính năng này để lừa đảo những người kinh doanh online.

Cảnh giác lừa đảo bằng tính năng chuyển tiền tương lai của vietcombank

Ví dụ trong trường hợp các bạn là chủ của một shop bán quần áo online. Mình sẽ đóng vai kẻ lừa đảo.

Ban đầu, mình sẽ mua 2 bộ quần áo từ shop bạn có giá 500k, ship là 30k. Sau một hồi thương lượng và trả giá thì mình sẽ chuyển 430k cho chủ shop. Mình sẽ vào ứng dụng Vietcombank và sử dụng tính năng chuyển tiền tương lai của Vietcombank để đặt lịch chuyển tiền vào ngày hôm sau.

Ứng dụng Vietcombank vẫn sẽ hiển thị trạng thái thành công, nhưng dòng lệnh chuyển tiền sẽ là “Lập lệnh thành công” thay vì “Chuyển khoản thành công”. Tương tự, ngân hàng cũng sẽ gửi email với nội dung “Xác nhận yêu cầu chuyển tiền ngày tương lai”. Tất nhiên là tiền vẫn ở trong tài khoản của mình, chưa được gửi đến bạn.

Sau đó mình sẽ gửi ảnh chụp màn hình thông báo này cho bạn và yêu cầu bạn gửi hàng với lý do như ngân hàng bị chậm hoặc bị lỗi. Những người nhẹ dạ khả tin hay thiếu kiến thức công nghệ sẽ rất dễ dính bẫy. Ngay khi xác nhận bạn đã dính câu và gửi hàng thì mình sẽ hủy lệnh này.

Để tránh dính phải hình thức lừa đảo này thì các bạn nên xem kỹ những ảnh chụp màn hình chuyển tiền như thế này và an toàn nhất là cứ “tiền trao cháo múc”. Bởi vì với công nghệ hiện tại thì những kẻ lừa đảo vẫn có thể tạo những ảnh chuyển tiền như thế này rất dễ dàng.

Hi vọng bài viết này sẽ cung cấp thêm cho bạn những thông tin hữu ích để phòng tránh những trường hợp lừa đảo như thế này.

Câu hỏi thường gặp

Tính năng chuyển tiền tương lai của Vietcombank hoạt động như thế nào?

Tính năng này cho phép bạn lập lịch chuyển tiền đến người khác vào một ngày xác định trong tương lai. Tiền sẽ chỉ được chuyển đi khi đến ngày đã định.

Làm sao để tránh bị lừa đảo khi sử dụng tính năng chuyển tiền tương lai?

Hãy luôn kiểm tra kỹ trạng thái giao dịch. “Lập lệnh thành công” không đồng nghĩa với “Chuyển khoản thành công”. Chỉ xác nhận giao dịch sau khi tiền đã thực sự được chuyển vào tài khoản người nhận.

Nếu tôi nghi ngờ mình bị lừa đảo, tôi nên làm gì?

Hãy liên hệ ngay với Vietcombank hoặc cơ quan chức năng để báo cáo vụ việc. Đừng gửi hàng hoặc cung cấp thông tin thêm cho người nghi ngờ là kẻ lừa đảo.

Khi truy cập link giả mạo, bạn sẽ tham gia trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm, sau đó mở các phần quà ngẫu nhiên, và mở kiểu gì thì bạn cũng sẽ được trúng thưởng.

Mục đích của chiến dịch này có thể là “truyền thông bẩn” hạ uy tín của hãng Bia Sài Gòn, thứ 2 là lợi dụng lòng tham của nhiều người để thực hiện hành vi chia sẻ bài viết nhằm thu thập thông tin cá nhân.

Đặc điểm nhận dạng trang sự kiện Bia Sài Gòn giả mạo

Theo ghi nhận của hệ thống chạy bằng cơm của AnonyViet, chiến dịch phát tán link giả mạo Bia Sài Gòn có khá nhiều địa chỉ khác nhau và hầu như đều là những tên miền vô nghĩa như:

• https://m.mucwyeda.cn/
• https://m.knotcriterion.top/
• https://42fvsn9.cn/kLdgoGjQ/sabecovn-m2/?
• https://m.2ffzarr.cn/
• https://m.appeasementstagger.top/
• https://42fvsn9.cn/Cihgf6t0/sabecovn-m2/

Và giao diện khá củ chuối, nếu là người dân bình thường thì khó phân biệt được đâu là link thật, đâu là link giả, nhưng với con mắt âm dương của dân IT thì hầu như rất dễ nhận mấy trang “pha ke” này.

Sau khi trả lời câu trắc nghiệm xong, trang này sẽ yêu cầu bạn chia sẻ đường dẫn cho 5 nhóm hoặc 20 người bạn để biết chương trình khuyến mãi này và  Nhập địa chỉ của bạn và hoàn tất đăng ký.

Theo ghi nhận hiện nay, các trang giả mạo Bia Sài Gòn đều đã ngừng hoạt động. Tuy nhiên bạn cần nâng cao tinh thần cảnh giác, không click vào các link không rõ nguồn ngốc, cài đặt phần mềm diệt virus và Extension Chống lừa đảo để có thể chặn những trang Web lừa đảo.

Lỡ truy cập vào link Bia Sài Gòn giả mạo có bị sao không?

HIện nay mình chưa thấy thông tin trang này sẽ đánh cắp tài khoản Facebook, nhưng nguy cơ bị lộ lọt thông tin cá nhân khá cao.

Khi truy cập vào link trên, trang Web đó sẽ thu thập thông tin của bạn theo user-agent gồm:

• Địa chỉ IP Public
• Thiết bị truy cập
• Trình duyệt truy cập
• Ngày giờ truy cập…

Ngoài ra nếu cung cấp thêm thông tin cá nhân như địa chỉ nhà, số điện thoại… để nhận thưởng thì bạn lại bị thu thập thêm thông tin cá nhân của mình.

Các thông tin này được thu thập có thể sử dụng cho mục đích mua bán thông tin cá nhân người dùng cho các trang quảng cáo, các trang vay tiền, tài chính, bất động sản hoặc nguy hiểm hơn là bán thông tin cho bọn lừa đảo chuyên gọi điện thoại, gửi mail giả mạo nhân viên ngân hàng, công an, viện kiểm sát….

Vì vậy bạn nên đề cao cảnh giác với các trang thông tin yêu cầu nhập thông tin cá nhân và yêu cầu chia sẻ trên Zalo, Facebook…

Bạn nên đọc thêm bài viết Dấu hiệu nhận biết trang Web không an toàn để tránh bị lừa đảo để tránh gặp phải các trường hợp tương tự.

Có một số trang Facebook, trang Web đăng thông tin nếu nghe cuộc gọi này bạn có thể sẽ bị sao chép thông tin danh bạ, ngân hàng, mất hết tiền tài khoản. Đã vậy thêm một số nick Facebook bán hàng Online, còn kể về việc “ông anh họ” sau khi nghe máy xong thì không mất tiền trong tài khoản ngân hàng, mà mất luôn cả nick Facebook. Hàng ngàn câu chuyện được thuê dệt lên bởi số điện thoại YDK này.

Tại sao cuộc gọi đến tên YDK mặc dù không có trong danh bạ?

Khi nhận được cuộc gọi từ số lạ mà lại hiển thị tên thì bạn đừng lo lắng, đây có thể là chủ của các số điện thoại này đã thuê Brandname thì các nhà cung cấp. Khi thuê brandname, khi gọi đến người khác, thay vì số điện thoại sẽ hiện lên thì tên Brandname sẽ hiện lên, các doanh nghiệp thường thuê Brandname để phục vụ marketing, quảng bá thương hiệu. Và số điện YDK cũng thế, nhưng mục đích là gì thì còn tùy thuộc vào nội dung cuộc gọi.

Trước đây, đã có nhiều bọn lừa đảo dùng Brandname giả dạng các Ngân hàng để gửi tin nhắn lừa đảo người dùng đăng nhập vào trang Web giả mạo giao diện ngân hàng để đánh cắp tài khoản. Với tên YDK, chủ của số điện thoại này có thể thuê ở Việt Nam hoặc Nước ngoài.

Mình có 1 bài phân tích về Brandname giả mạo, bạn có thể đọc để nắm kỹ hơn tại sao số điện thoại YDK lại hiển thị trên điện thoại bạn.

Hiện nay có khá nhiều lời phán đoán về số điện thoại YDK gọi đến có thể lừa đảo, do đó bạn nên cảnh giác khi nhận được được cuộc gọi từ người lạ. Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân như số CCCD/CMND, tài khoản ngân hàng, OTP, thông tin về xe cộ cho các đối tượng qua điện thoại. Đồng thời tuyên truyền đến người thân, bạn bè cảnh giác trước các hành vi lừa đảo giả dạng Công an, Tòa Án, Việt Kiểm sát, Cảnh sát giao thông, cán bộ phòng chống dịch Covid... thông báo bị phạt qua điện thoại.

Theo thông tin một số bạn, số điện thoại YDK này còn gọi để tuyển việc làm Online, việc nhẹ lương cao, và yêu cầu bạn liên lạc qua telegram hoặc zalo, whapsapp để được hướng dẫn. Với thủ đoạn này, khi tham gia lần đầu tiên, các đối tượng sẽ cho bạn nhận lương khoảng 200K – 1 triệu. Sau đó, các đối tượng sẽ bảo có đơn hàng lớn, nếu làm xong sẽ nhận được hoa hồng x5, x10 giá trị tài khoản. Nếu lỡ tin theo nạp tiền vào coi như bạn sẽ bị mất trắng. Một trong các thủ đoạn thường thấy là, sau khi nạp tiền xong và làm nhiệm vụ, bọn này sẽ thông báo là bạn làm sai cú pháp, yêu cầu nạp thêm tiền, nếu thành công sẽ được hoàn trả tất cả. Và cứ thế là bạn mất trắng tất cả.

Vậy cuối cùng, khi nhận được cuộc gọi từ YDK, tốt nhất không nghe máy và không làm theo những nội dung mà người gọi yêu cầu, không cung cấp bất cứ thông tin gì của bạn và người thân.

Câu hỏi thường gặp

YDK là số điện thoại của ai?

YDK không phải là tên của một người cụ thể mà là một Brandname – tên thương hiệu được các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông cho phép sử dụng để hiển thị thay vì số điện thoại thực tế. Nhiều doanh nghiệp sử dụng Brandname cho mục đích marketing.

Tại sao tôi nhận được cuộc gọi từ số điện thoại hiển thị tên là “YDK” mặc dù không lưu số này trong danh bạ?

Chủ sở hữu số điện thoại đã thuê dịch vụ Brandname để hiển thị tên “YDK” thay vì số điện thoại thực. Điều này không nhất thiết có nghĩa là cuộc gọi mang tính lừa đảo, nhưng cần thận trọng.

Tôi nên làm gì khi nhận được cuộc gọi từ số hiển thị tên “YDK”?

Cẩn thận! Không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hay bất kỳ thông tin nhạy cảm nào. Nếu không quen biết người gọi, tốt nhất là không nghe máy.

6 dấu hiệu của một cuộc tấn công lừa đảo tại văn phòng

1- Email đến từ tên miền phi doanh nghiệp

Bạn có thể sẽ nhận được vô số email từ các chuyên gia khác nhau tại văn phòng. Các chuyên gia thực sự sẽ có một email tên miền.

Những người làm việc trong doanh nghiệp không sử dụng Gmail làm email của họ. Tuy nhiên, nếu thấy có email lạ, thì bạn nên xử lý nó một cách thận trọng. Dù gì Gmail vẫn là dịch vụ phổ biến nhất được sử dụng cho các email lừa đảo.

Nhưng, tội phạm mạng tinh vi cũng đã biết điều này. Cho nên, để tránh bị phát hiện, chúng sẽ bắt chước tên miền của tổ chức mà chúng giả danh.

Điều này mới xảy ra với Microsoft vào năm ngoái. Tin tặc đã tham gia vào một chiến dịch lừa đảo, sử dụng địa chỉ email người gửi ban đầu, địa chỉ người gửi có chứa tên người dùng và tên miền cũng như tên hiển thị bắt chước các dịch vụ hợp pháp để thử và vượt qua các bộ lọc email.

Nếu bạn nghi ngờ về người gửi email, thì bạn có thể kiểm tra kỹ bằng cách tìm kiếm tên công ty trên Google, và bạn sẽ có thể tìm thấy các địa chỉ email thích hợp.

2- Bạn không phải là người chủ động

Nếu bạn là người nhận email tiếp thị mà bạn chưa từng đăng ký, thì khả năng cao bạn là mục tiêu của các vụ lừa đảo.

Nếu bạn tìm trên Google không thấy bất kỳ email liên hệ nào, bạn luôn có thể liên hệ với người gửi qua điện thoại để đảm bảo an toàn.

3- Giả mạo tên miền công ty

Sai chính tả và ngữ pháp là một số dấu hiệu phổ biến nhất cho thấy bạn đã nhận được email lừa đảo. Điều này đặc biệt đúng với tên miền.

Email lừa đảo thường đưa bạn đến một tên miền giả mạo với mục đích lấy cắp thông tin nhạy cảm của bạn.

Để đạt được hiệu quả tốt nhất, kẻ lừa đảo phải sao chép tên miền web của tổ chức mà họ giả mạo.

Vì tên miền mà họ đang cố gắng sao chép đã được sử dụng, họ cần tạo ra một tên miền giả mạo và do đó, các thay đổi nhỏ sẽ được thực hiện trên URL. Thông thường, các ký tự rất giống nhau sẽ được sử dụng để khiến người dùng không nghi ngờ.

Hãy lấy Google làm ví dụ. Thay vì https://www.google.com/, bạn sẽ thấy: https://www.go0gle.com/. Nếu nhìn kỹ hơn, thì bạn có thể dễ dàng phát hiện ra, phải không?

Vậy còn: https://www.googIe.com/? Mình đã thay chữ L viết thường bằng chữ I viết hoa và hầu hết mọi người sẽ không thể phân biệt được sự khác biệt trong thanh tìm kiếm.

Để đảm bảo an toàn tối đa, thì bạn nên đầu tư vào các phần mềm chống lừa đảo đáng tin cậy. Tốt hơn là phần mềm đó có thể bảo vệ luôn email, và các ứng dụng đám mây của bạn.

4- Các tệp đính kèm lạ

Những kẻ lừa đảo thích gửi các tệp đính kèm độc hại trong email, vì vậy nếu bạn thấy các định dạng tệp như .EXE hoặc .SCR, thì bạn nên suy nghĩ kỹ và kiểm tra kỹ nguồn trước khi mở.

Khi ngày càng có nhiều người bị dính bẫy, thì tội phạm mạng cũng phát triển các kỹ thuật và đính kèm các phần mềm độc hại trong PDF.

5- Email từ đồng nghiệp mà bạn biết

Tất cả chúng ta đã được cảnh báo về việc nhận email từ những người gửi không xác định. Tuy nhiên, cũng có khả năng bạn bè, thành viên gia đình và đồng nghiệp của bạn bị tấn công email và gửi email lừa đảo tới danh sách bạn bè trong email của họ.

Nếu email bạn nhận được từ một người đã biết có giọng điệu khác với bình thường, chứa các liên kết ngẫu nhiên, tệp lạ, tài liệu bị mờ có liên kết để xem hoặc phải thực hiện một hành động nào đó, hãy nhớ liên lạc cho họ và chắc chắn rằng họ không bị hack.

6- Giám đốc đưa ra những yêu cầu lạ

Một số tội phạm mạng đã chuyển từ việc gửi hàng loạt email sang nhắm mục tiêu vào các nhân viên cụ thể bằng cách đóng giả làm CEO của công ty. Những email này được sắp xếp cẩn thận, yêu cầu người nhận thực hiện các tác vụ cụ thể.

Những email này được gửi với hy vọng rằng nhân viên không thắc mắc về những yêu cầu kỳ quặc bởi vì nó đến từ một người nào đó trong ban quản lý hoặc thậm chí là giám đốc điều hành.

Nếu bạn được yêu cầu thanh toán hóa đơn hoặc gửi thông tin cá nhân, hãy liên hệ với người để đảm bảo email là do họ viết.

Xây dựng chiến lược chống lừa đảo tại văn phòng

Luôn đón đầu tội phạm mạng am hiểu công nghệ không phải là nhiệm vụ dễ dàng, đặc biệt nếu bạn không phải là chuyên gia CNTT. Tuy nhiên, đảm bảo rằng cả bạn và đồng nghiệp của bạn đều được trang bị kiến thức về các cuộc tấn công này là khởi đầu tuyệt vời cho một chiến lược chống lừa đảo hiệu quả.

Nhưng chỉ cần một lần sai lầm của một nhân viên là doanh nghiệp có khả năng sụp đổ. Đó là lý do tại sao việc đầu tư vào phần mềm chống lừa đảo hiệu quả là điều cấp thiết.

Câu hỏi thường gặp

Tôi nên làm gì nếu nhận được email có vẻ đáng ngờ?

Hãy kiểm tra kỹ địa chỉ email người gửi, xem xét nội dung có hợp lý không và thận trọng với các liên kết hay tệp đính kèm lạ. Nếu nghi ngờ, hãy liên hệ trực tiếp với người gửi qua điện thoại hoặc phương thức khác để xác nhận.

Làm thế nào để phân biệt một tên miền giả mạo?

Hãy kiểm tra kỹ URL, chú ý đến các sai chính tả nhỏ, ký tự thay thế hoặc số thay thế chữ cái (ví dụ: “g00gle.com” thay vì “google.com”). Nếu không chắc chắn, hãy tìm kiếm tên công ty chính thức trên Google để so sánh.

Tôi nên xử lý thế nào nếu nhận được yêu cầu lạ từ cấp trên qua email?

Trước khi thực hiện bất kỳ yêu cầu nào, hãy liên hệ trực tiếp với người gửi qua điện thoại hoặc phương thức khác để xác nhận. Đừng vội vàng thực hiện các yêu cầu không rõ ràng, đặc biệt là liên quan đến tài chính hoặc thông tin cá nhân.

Và một khi kẻ tấn công đã lừa được một người cấp cho họ quyền truy cập vào tài khoản người dùng đặc quyền, kẻ tấn công có thể tiếp tục mà không cần người nào nữa. Thông thường, họ thậm chí có thể nâng cấp đặc quyền từ một tài khoản có đặc quyền hạn chế lên quyền root.

Phishing là một trong những cách phổ biến nhất mà những kẻ tấn công mạng đánh lừa mọi người để cấp cho họ quyền truy cập tài khoản. Phishing là khi kẻ tấn công giả vờ là một thực thể đáng tin cậy, chẳng hạn như ngân hàng, công ty tiện ích, nhà tuyển dụng, cơ quan chính phủ, Amazon, Apple hoặc Google của bạn. Để vụ lừa đảo dễ dàng hơn, kẻ tấn công sẽ bắt chước email, trang web, ứng dụng web, tin nhắn văn bản hoặc bài đăng trên mạng xã hội của một thực thể đáng tin cậy. Ngày nay, điều này trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, bởi vì bạn có thể dễ dàng mua các bộ dụng cụ lừa đảo trên Dark Web, để bắt chước các công ty, nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan chính phủ cụ thể. Bộ dụng cụ lừa đảo này gồm các trang web, tin nhắn, hình ảnh đáng tin cậy.

Một cuộc tấn công lừa đảo thông thường điển hình thường diễn ra như thế này. Người dùng nhận được một email giống hệt như các email họ nhận được từ nhà cung cấp dịch vụ internet, hoặc ngân hàng. “Một tin tặc có thể đã xâm nhập tài khoản của bạn, hãy nhấp vào đây để thay đổi mật khẩu ngay” Nếu người dùng nhấp vào liên kết, họ sẽ được dẫn đến một trang web lừa đảo có giao diện giống hệt trang web chính thống. Trang web này có thể lây nhiễm phần mềm độc hại vào máy của người dùng. Trang web đó cũng có thể có một biểu mẫu thay đổi mật khẩu yêu cầu mật khẩu hiện tại của người dùng. Kẻ tấn công có mật khẩu thực của người dùng và cũng có thể đã lây nhiễm phần mềm gián điệp hoặc phần mềm độc hại vào điện thoại hoặc PC của họ.

Vậy nên dưới đây là 5 trò lừa đảo trực tuyến nguy hiểm nhất để các bạn đề phòng.

Vụ lừa đảo John Podesta

Khi John Podesta, giám đốc chiến dịch tranh cử của Hillary Clinton vào năm 2016, bị lừa đảo thành công vào tháng 3 năm đó, đã cho chúng ta một ví dụ tuyệt vời về việc những người quyền lực bị những kẻ tấn công mạng nhắm mục tiêu như thế nào.

Cuộc tấn công lừa đảo nhắm vào Podesta được gọi là spear phishing. Spear phishing nhắm mục tiêu vào một cá nhân cụ thể và thường những kẻ tấn công sẽ nghiên cứu mục tiêu của họ khá kỹ lưỡng để họ có thể chuẩn bị các phương pháp kỹ thuật xã hội. Nhiều cuộc tấn công lừa đảo khác chỉ là tiếc mục phụ, chúng có thể nhắm mục tiêu đến người Canada nói chung, những người có tài khoản ngân hàng Scotiabank, chẳng hạn. Spear phishing  sẽ nhắm mục tiêu đến một người cụ thể, có thể là do quyền lực hoặc quyền truy cập đặc quyền của họ.

Vào tháng 3 năm 2016, Podesta nhận được email từ một kẻ tấn công giả danh Google. Email cho biết ai đó ở Ukraine đã cố gắng truy cập vào tài khoản Google của anh ta và yêu cầu anh ta nhấp vào liên kết để thay đổi mật khẩu Google. Nhóm CNTT của chiến dịch khuyên Podesta nên truy cập trực tiếp vào trang web của Google, đồng thời thiết lập 2FA và tránh nhấp vào liên kết email. Nhưng anh ấy đã nhấp vào liên kết.

Dữ liệu nhạy cảm bị tiết lộ trong cuộc tấn công đã xuất hiện trên WikiLeaks và tiết lộ nhiều thông tin riêng tư về chiến dịch tranh cử của Clinton. Đó là một cơn ác mộng đối với đội vận động tranh cử của Clinton.

Lừa đảo cứu trợ COVID-19

Chiến dịch lừa đảo từ năm 2020 này là một ví dụ tuyệt vời về cách các cuộc tấn công lừa đảo có thể khai thác sự tuyệt vọng về tài chính của mọi người.

Các email lừa đảo vào tháng 11 là từ IRS (cơ quan thuế Hoa Kỳ) và hứa tặng 1.200 USD tiền cứu trợ COVID-19. “Cần phải thực hiện thêm hành động để chấp nhận khoản thanh toán này vào tài khoản của bạn. Tiếp tục tại đây để chấp nhận khoản thanh toán này … ”

Liên kết này dẫn đến một trang web lừa đảo bắt chước trang web Get My Payment của IRS. Rất nhiều nạn nhân đã chia sẻ dữ liệu cá nhân và tài chính cho những kẻ tấn công mạng.

Lừa đảo trên Ubiquiti Networks

Ubiquiti Networks là một công ty công nghệ tại Hoa Kỳ. Vào năm 2015, một chiến dịch lừa đảo trực tuyến rất chi tiết đã nhắm mục tiêu vào Giám đốc kế toán của công ty. Kẻ tấn công đã mạo danh là CEO và luật sư của họ.

Trong khi giả danh Giám đốc điều hành thông qua các email lừa đảo, kẻ tấn công đã buộc CEO được nhắm mục tiêu chuyển một số tiền lớn vào các tài khoản khác nhau để tạo điều kiện cho một vụ mua lại được cho là bí mật của công ty.

Ubiquiti Networks chỉ biết về vụ tấn công khi FBI liên lạc với họ. 46,7 triệu USD đã bị mất trong vụ lừa đảo này.

Từ thiện đêm giáng sinh

Mùa lễ Giáng sinh là thời điểm mà nhiều người cảm thấy họ cần thể hiện lòng hảo tâm đối với các hoạt động từ thiện.

Những kẻ tấn công mạng đã khai thác những cảm xúc này. FBI cảnh báo mọi người tránh những trò lừa đảo qua email sau:

“Nếu bạn nhận được email có mục đích là từ một tổ chức từ thiện, đừng nhấp vào các liên kết. Bởi nó có thể tải virus xuống máy tính hoặc điện thoại của bạn. Để ý các tên tổ chức từ thiện nghe rất giống với các tổ chức từ thiện nổi tiếng, cũng như địa chỉ email không đúng với tổ chức từ thiện gây quỹ. Thay vào đó, hãy tìm kiếm tổ chức từ thiện bằng công cụ tìm kiếm trên internet để đảm bảo bạn đang làm việc với tổ chức từ thiện thực sự”.

Cuộc tấn công lừa đảo qua ngân hàng Crelan

Vào tháng 1 năm 2016, Ngân hàng Crelan, một tổ chức tài chính lớn ở Bỉ, đã trở thành nạn nhân của một chiến dịch lừa đảo lén lút.

Những kẻ tấn công đã xâm nhập tài khoản email của giám đốc điều hành công ty. Từ đó, những kẻ tấn công buộc các nhân viên có quyền truy cập tài chính nội bộ chuyển một số tiền lớn vào tài khoản của kẻ tấn công.

Cuộc tấn công này khiến Ngân hàng Crelan thiệt hại khoảng 75 triệu USD và chỉ được phát hiện thông qua một cuộc kiểm toán nội bộ.

Như bạn có thể thấy, các cuộc tấn công lừa đảo có thể nhắm mục tiêu vào bất kỳ ai. Chúng có nhiều mức độ tinh vi khác nhau. Cách phòng thủ tốt nhất là nhận thức được chúng và liên hệ trực tiếp với các cơ quan đáng tin cậy thay vì nhấp vào các liên kết trong email, tin nhắn văn bản và các bài đăng trên mạng xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Phishing là gì và nó hoạt động như thế nào?

Phishing là một loại lừa đảo trực tuyến, kẻ tấn công giả mạo danh tính của một thực thể đáng tin cậy (như ngân hàng hay công ty) để dụ dỗ nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm như mật khẩu hay thông tin tài chính. Chúng thường sử dụng email, tin nhắn giả mạo hoặc trang web giả để thực hiện hành vi này.

Làm thế nào để tôi có thể bảo vệ mình khỏi các cuộc tấn công phishing?

Hãy thận trọng với các email, tin nhắn hoặc liên kết không mong muốn. Kiểm tra kỹ địa chỉ email của người gửi, tìm kiếm các lỗi chính tả và ngữ pháp. Không bao giờ nhấp vào các liên kết trong email hoặc tin nhắn nghi ngờ. Thay vào đó, hãy nhập trực tiếp địa chỉ web của trang web bạn muốn truy cập vào trình duyệt của mình.

Tôi nên làm gì nếu tôi nghi ngờ mình đã trở thành nạn nhân của một cuộc tấn công phishing?

Hãy thay đổi mật khẩu của tất cả các tài khoản trực tuyến của bạn ngay lập tức. Thông báo cho ngân hàng và các tổ chức tài chính khác của bạn. Nếu bạn đã cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm, hãy liên hệ với cơ quan thực thi pháp luật địa phương của bạn.